THUỶ ĐẬU Ở TRẺ EM: TRIỆU CHỨNG, NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH PHÒNG NGỪA

Thủy đậu là một bệnh truyền nhiễm do virus Varicella-Zoster gây ra, thường gặp ở trẻ nhỏ và có khả năng lây lan rất nhanh. Virus dễ dàng truyền từ người sang người qua giọt bắn đường hô hấp hoặc khi tiếp xúc trực tiếp với dịch trong các nốt phỏng nước trên da.

BỆNH THUỶ ĐẬU Ở TRẺ EM LÀ GÌ?

Thủy đậu (còn được gọi là trái rạ hay phỏng dạ) là một bệnh nhiễm trùng cấp tính do virus gây ra, thường gặp ở trẻ nhỏ. Do biểu hiện bên ngoài chủ yếu là các nốt phỏng nước trên da, nhiều phụ huynh vẫn nhầm tưởng đây chỉ là bệnh da liễu thông thường, từ đó có tâm lý chủ quan, chậm đưa trẻ đi khám và chỉ lo ngại vấn đề sẹo, ảnh hưởng thẩm mỹ.

Thực tế, thủy đậu không chỉ dừng lại ở các tổn thương ngoài da. Nếu không được theo dõi và điều trị đúng cách, bệnh có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như nhiễm trùng da, nhiễm trùng huyết, viêm phổi, viêm gan, viêm khớp, viêm não, co giật, hôn mê, rối loạn tâm thần… Trường hợp nặng có thể đe dọa tính mạng của trẻ.

Tại Việt Nam, thủy đậu được xếp vào nhóm B theo Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm, với khả năng lây lan rất cao trong cộng đồng. Đặc biệt, trẻ dưới 12 tháng tuổi là nhóm có nguy cơ diễn tiến nặng nhất. Những trẻ từng mắc thủy đậu sớm còn có nguy cơ mắc zona thần kinh trong tương lai cao hơn nhiều so với các nhóm tuổi khác.

Trên phạm vi toàn cầu, thủy đậu vẫn được xem là một gánh nặng y tế đáng kể. Mỗi năm, bệnh ảnh hưởng đến hàng triệu người, trong đó có hàng chục nghìn trường hợp phải nhập viện do biến chứng, cho thấy mức độ nguy hiểm nếu không được phòng ngừa và kiểm soát kịp thời.

NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH THUỶ ĐẬU

Thủy đậu ở trẻ em do virus Varicella-Zoster (VZV) gây ra. Đây là loại virus thuộc họ Herpes, có cấu trúc tương tự virus Herpes Simplex. VZV có dạng hình cầu, được bao bọc bởi lớp vỏ lipid và mang vật liệu di truyền là ADN chuỗi đôi.

Virus Varicella-Zoster có thể tồn tại trong vảy khô của các nốt thủy đậu trong vài ngày, nhưng dễ bị tiêu diệt bởi các dung dịch sát khuẩn thông thường. Đặc biệt, sau khi trẻ khỏi bệnh, virus không bị loại bỏ hoàn toàn mà có thể “ngủ yên” trong cơ thể. Khi gặp điều kiện thuận lợi như suy giảm miễn dịch, VZV có thể tái hoạt động và gây ra bệnh zona thần kinh về sau.

VZV gây bệnh chủ yếu bằng cách xâm nhập vào niêm mạc đường hô hấp trên như mũi, miệng, họng; hiếm hơn là qua kết mạc mắt hoặc đường tiêu hóa. Do đó, thủy đậu có khả năng lây lan rất cao qua các giọt bắn khi trẻ ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc khi tiếp xúc trực tiếp với dịch trong các mụn nước bị vỡ.

Ngoài ra, virus cũng có thể lây truyền gián tiếp khi người khỏe mạnh tiếp xúc với đồ dùng cá nhân có dính dịch tiết của người bệnh như quần áo, chăn gối, khăn mặt… Đây là lý do thủy đậu thường bùng phát nhanh trong những môi trường tập trung đông trẻ em như nhà trẻ, trường học hoặc khu điều trị y tế.

TRIỆU CHỨNG THUỶ ĐẬU Ở TRẺ EM

1. Mệt mỏi, uể oải bất thường

Trẻ có thể trở nên lừ đừ, ít hoạt động, dễ mệt dù không vận động nhiều. Đây thường là biểu hiện sớm, xuất hiện trước khi các dấu hiệu ngoài da rõ rệt.

2. Sốt kèm đau đầu

Nhiều trẻ xuất hiện sốt từ 38–39°C, kèm đau đầu, khó chịu. Tình trạng này thường xảy ra 1–2 ngày trước khi nổi ban hoặc mụn nước. Mức độ sốt ở mỗi trẻ có thể khác nhau, thậm chí có trường hợp không sốt.

Phụ huynh cần đặc biệt lưu ý nếu trẻ sốt trên 39°C, kèm khó thở, co giật, li bì… và nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời, hạn chế nguy cơ biến chứng.

3. Nổi ban và mụn nước trên da

Ban đỏ và mụn nước thường xuất hiện đầu tiên ở mặt, thân mình, sau đó lan nhanh ra toàn thân trong vòng 12–24 giờ. Sau khoảng 7–10 ngày, các mụn nước khô dần, đóng vảy và bong ra. Nếu mụn bị trầy gãi hoặc nhiễm trùng, vùng da tổn thương có thể để lại thâm hoặc sẹo.

4. Chán ăn, quấy khóc

Cảm giác mệt mỏi và sốt khiến trẻ ăn uống kém hơn, dễ cáu gắt. Trong giai đoạn này, nên ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu, dạng lỏng và phù hợp với khẩu vị của trẻ để đảm bảo dinh dưỡng.

5. Đau cơ, đau khớp

Một số trẻ có cảm giác đau nhức cơ hoặc khớp, mức độ từ nhẹ đến rõ rệt, có thể khu trú hoặc lan toàn thân, khiến trẻ khó chịu và ít vận động hơn.

6. Ho, sổ mũi

Các triệu chứng đường hô hấp như ho, chảy nước mũi cũng có thể xuất hiện. Để hạn chế lây lan, cần hướng dẫn trẻ che miệng khi ho, hắt hơi, vệ sinh tay thường xuyên, không dùng chung đồ cá nhân, thức ăn hay đồ uống với người khác.

CÁC GIAI ĐOẠN CỦA BỆNH THỦY ĐẬU Ở TRẺ EM

Thời kỳ ủ bệnh

• Thời gian ủ bệnh trung bình khoảng 14 ngày (dao động từ 10–21 ngày).
• Trong giai đoạn này, trẻ chưa có triệu chứng lâm sàng nhưng đã có khả năng lây nhiễm cho người khác ở giai đoạn cuối của thời kỳ ủ bệnh.

Thời kỳ khởi phát (24–48 giờ)

• Trẻ có thể sốt nhẹ; trường hợp trẻ suy giảm miễn dịch có thể sốt cao. Sốt cao kéo dài thường gợi ý tình trạng nhiễm trùng nặng hoặc nguy cơ biến chứng.
• Mệt mỏi, chán ăn, nhức đầu, khó chịu.
• Xuất hiện ban đỏ trên da, kích thước vài mm, tồn tại khoảng 24 giờ trước khi tiến triển thành mụn nước, có thể kèm ngứa.

 Thời kỳ toàn phát (thời kỳ mọc bóng nước)

• Thân nhiệt có thể giảm dần hoặc dao động.
• Xuất hiện các mụn nước hình tròn, chứa dịch trong, nằm trên nền da hồng, đường kính khoảng 3–13 mm (thường < 5 mm). Mụn nước thường xuất hiện đầu tiên ở da đầu và thân mình, sau đó lan ra tay chân.
• Trên cùng một vùng da có thể xuất hiện mụn nước ở nhiều giai đoạn khác nhau (ban đỏ, mụn nước, mụn mủ, đóng vảy).
• Mụn nước có thể xuất hiện ở niêm mạc như miệng, họng, đường hô hấp, đường tiêu hóa, tiết niệu hoặc cơ quan sinh dục.
• Số lượng mụn nước càng nhiều thì nguy cơ bệnh diễn tiến nặng và biến chứng càng cao.

Thời kỳ hồi phục

• Sau khoảng 7–10 ngày, mụn nước khô dần, đóng vảy và bong ra.
• Thông thường không để lại sẹo, trừ trường hợp trầy gãi nhiều hoặc có bội nhiễm vi khuẩn.

CÁC BIẾN CHỨNG THUỶ ĐẬU Ở TRẺ

Phần lớn trẻ mắc thủy đậu có thể hồi phục hoàn toàn nếu được theo dõi và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, trong trường hợp bệnh diễn tiến nặng hoặc không được phát hiện và xử trí kịp thời, thủy đậu có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe của trẻ, bao gồm:

• Nhiễm trùng da: Là biến chứng thường gặp nhất, xảy ra khi các mụn nước bị trầy xước, gãi nhiều hoặc bội nhiễm vi khuẩn, có thể để lại sẹo.
• Viêm phổi do thủy đậu: Có thể gây ho nhiều, khó thở, suy hô hấp; đặc biệt nguy hiểm ở trẻ nhỏ và trẻ suy giảm miễn dịch.
• Viêm não: Ít gặp nhưng rất nghiêm trọng, có thể gây co giật, rối loạn ý thức, để lại di chứng thần kinh hoặc đe dọa tính mạng.
• Viêm gan: Gây rối loạn chức năng gan, ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa và sức khỏe toàn thân của trẻ.
• Nhiễm trùng huyết: Là biến chứng nặng, tiến triển nhanh, cần được cấp cứu và điều trị tích cực tại cơ sở y tế.
• Sẹo lõm, sẹo rỗ: Hình thành khi mụn nước bị trầy gãi nhiều, nhiễm trùng hoặc chăm sóc da không đúng cách trong quá trình bệnh.

CÁCH PHÒNG NGỪA THUỶ ĐẬU CHO TRẺ

1. Tiêm ngừa vắc xin phòng bệnh thủy đậu

Tiêm chủng là biện pháp phòng bệnh hiệu quả và bền vững nhất hiện nay. Phụ nữ có kế hoạch mang thai nên hoàn thành phác đồ tiêm phòng thủy đậu trước khi mang thai tối thiểu 1–3 tháng, với 2 mũi tiêm cách nhau ít nhất 1 tháng. Vắc xin thủy đậu không được chỉ định cho phụ nữ đang mang thai và người suy giảm miễn dịch.

Vắc xin thủy đậu đã được chứng minh mang lại hiệu quả bảo vệ trên 90% cho cả trẻ em và người lớn. Khi người mẹ được tiêm đầy đủ trước thai kỳ, kháng thể sẽ được truyền sang thai nhi qua nhau thai và tiếp tục được bổ sung cho trẻ thông qua sữa mẹ sau khi sinh, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh trong năm đầu đời.

Từ khi trẻ đủ 9 tháng tuổi, phụ huynh có thể cho trẻ tiêm phòng thủy đậu theo lịch khuyến cáo của cơ sở y tế. Phác đồ tiêm phòng cụ thể của các loại vắc xin thủy đậu đang được cấp phép lưu hành và sử dụng ở nước ta như sau:

2. Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người nghi ngờ hoặc đang mắc bệnh

Cần tránh để trẻ tiếp xúc gần với người có biểu hiện sốt, nổi mụn nước hoặc đã được chẩn đoán mắc thủy đậu, đặc biệt trong giai đoạn bệnh dễ lây.

3. Giữ vệ sinh cá nhân cho trẻ

Hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, nhất là trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh; sử dụng riêng các vật dụng cá nhân như khăn mặt, cốc uống nước, đồ dùng ăn uống.

4. Đảm bảo môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng

Nhà ở, phòng sinh hoạt và đồ dùng cần được vệ sinh định kỳ bằng các dung dịch sát khuẩn phù hợp, hạn chế vi khuẩn và virus tồn tại trong môi trường xung quanh trẻ.

5. Tránh tiếp xúc với giọt bắn đường hô hấp của người bệnh

Thủy đậu lây truyền mạnh qua đường hô hấp. Vì vậy, cần tránh để trẻ tiếp xúc gần với người đang ho, hắt hơi hoặc có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh, nhằm giảm nguy cơ lây nhiễm virus.

6. Tăng cường dinh dưỡng và sức đề kháng

Chế độ ăn đầy đủ dưỡng chất kết hợp vận động phù hợp với lứa tuổi giúp nâng cao hệ miễn dịch, hỗ trợ cơ thể trẻ chống lại các tác nhân gây bệnh.

Tại Thiện Nhân Hospital, các loại vắc xin phòng thủy đậu được cung cấp đầy đủ, bao gồm các vắc xin đã được cấp phép lưu hành, có hiệu quả bảo vệ cao, lên đến trên 90% khi tiêm đúng và đủ liều theo khuyến cáo. Vắc xin giúp giảm rõ rệt nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế các biến chứng nguy hiểm do thủy đậu gây ra.

Tất cả vắc xin đều được nhập khẩu chính hãng, bảo quản và vận chuyển theo hệ thống dây chuyền lạnh đạt chuẩn quốc tế. Mỗi phòng tiêm tại Thiện Nhân Hospital được trang bị tủ bảo quản chuyên dụng, đảm bảo vắc xin luôn trong điều kiện tối ưu trước khi sử dụng. Quy trình tiêm chủng được thực hiện bởi đội ngũ bác sĩ và điều dưỡng giàu kinh nghiệm, tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn an toàn, đồng thời theo dõi sát và xử trí kịp thời các phản ứng sau tiêm, mang lại sự an tâm cho phụ huynh và trẻ.

Ngoài tiêm chủng chủ động, trong một số trường hợp trẻ có nguy cơ phơi nhiễm với virus thủy đậu, việc tiêm vắc xin sớm sau khi tiếp xúc có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh hoặc làm nhẹ mức độ bệnh, hạn chế biến chứng nếu không may nhiễm virus.

Bên cạnh tiêm ngừa, phụ huynh và người chăm sóc trẻ cần chú ý thực hiện các biện pháp phòng bệnh sau:

• Hạn chế cho trẻ đến nơi đông người khi không cần thiết, tránh tiếp xúc với người nghi ngờ hoặc đang mắc thủy đậu.
• Trẻ mắc thủy đậu cần được cách ly cho đến khi tất cả các mụn nước khô và bong vảy, nhằm hạn chế lây lan trong cộng đồng.
• Giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt trước và sau khi chăm sóc trẻ.
• Đảm bảo nhà cửa thông thoáng; vệ sinh, khử khuẩn đồ chơi và vật dụng sinh hoạt của trẻ bằng dung dịch phù hợp.
• Khi trẻ có các dấu hiệu như sốt, mệt mỏi, nổi ban hoặc mụn nước trên da, cần cách ly và đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời, tránh tự ý điều trị hoặc di chuyển không cần thiết gây lây nhiễm chéo.

Thủy đậu là bệnh truyền nhiễm dễ lây và có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Chủ động tiêm vắc xin đúng lịch, kết hợp với các biện pháp phòng ngừa trong sinh hoạt hằng ngày, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe và sự phát triển lâu dài của trẻ.

Để được tư vấn, đặt lịch tiêm vắc xin thủy đậu hoặc đặt lịch khám tại Thiện Nhân Hospital, vui lòng liên hệ HOTLINE 0982.135.606 hoặc đăng ký trực tiếp qua Fanpage/Zalo OA Thiện Nhân Hospital.