TRIỆU CHỨNG CỦA BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT VÀ CÁCH ĐIỀU TRỊ BỆNH

Sốt xuất huyết là một trong những căn bệnh truyền nhiễm phổ biến, xuất hiện theo mùa và nếu không có biện pháp điều trị kịp thời sẽ gây ra biến chứng nguy hiểm đến tính mạng của người bệnh. 

BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT LÀ GÌ?

Sốt xuất huyết Dengue (SXH) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra. Bệnh lây truyền từ người bệnh sang người khoẻ mạnh thông qua vết đốt của muỗi vằn cái mang virus, chủ yếu là muỗi Aedes aegypti. Sốt xuất huyết có thể gây ra các biến chứng nặng, điều trị rất khó khăn, tốn kém, thậm chí tử vong.

Theo dữ liệu từ WHO cho thấy mỗi năm vào mùa sốt xuất huyết toàn cầu có khoảng 390 triệu ca nhiễm virus Dengue, trong đó 96 triệu người có biểu hiện lâm sàng. Một nghiên cứu khác về sự phổ biến của bệnh sốt xuất huyết ước tính rằng 3,9 tỷ người có nguy cơ nhiễm virus sốt xuất huyết, trong đó 70% gánh nặng thực sự nằm ở nước châu Á.

Sốt xuất huyết chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, nhưng đã có vắc xin phòng ngừa hiệu quả.

TRIỆU CHỨNG SỐT XUẤT HUYẾT Ở NGƯỜI LỚN

Các dấu hiệu của sốt xuất huyết ở người trưởng thành có nhiều điểm tương đồng với trẻ em, tuy nhiên thường biểu hiện rầm rộ và dễ nhận biết hơn. Sau khi bị muỗi truyền virus, người bệnh có thể xuất hiện triệu chứng ngoài da hoặc tình trạng xuất huyết bên trong cơ thể.

1. Triệu chứng sốt xuất huyết thể nhẹ ở người lớn

Ở thể nhẹ, bệnh thường khởi phát sau khoảng 4 – 7 ngày nhiễm virus. Người bệnh có thể gặp một số biểu hiện điển hình như:

• Sốt cao đột ngột, có thể lên tới 40 – 40,5°C.
• Đau nhức đầu dữ dội, đặc biệt là vùng sau hốc mắt.
• Đau nhức cơ và khớp.
• Buồn nôn, nôn ói.
• Phát ban ngoài da.

Những triệu chứng này khiến cơ thể mệt mỏi, suy kiệt nhanh chóng nếu không được chăm sóc và theo dõi đúng cách.

2. Thể sốt xuất huyết có xuất huyết nội tạng

Ở một số trường hợp, virus Dengue gây ra tình trạng xuất huyết bên trong cơ thể, chủ yếu ở đường tiêu hóa hoặc não bộ.

• Xuất huyết tiêu hóa: Người bệnh thường chỉ sốt nhẹ, kèm đau đầu, không có phát ban. Sau 1 – 2 ngày, xuất hiện đi ngoài ra máu, phân đen hoặc có máu tươi, kèm các chấm xuất huyết dưới da, da xanh xao, mệt mỏi.
• Xuất huyết não: Đây là biến chứng nguy hiểm và khó nhận biết. Triệu chứng ban đầu khá mơ hồ, có thể chỉ là sốt, đau đầu. Sau đó, bệnh nhân có thể yếu hoặc liệt tay chân, liệt nửa người, nhanh chóng rơi vào hôn mê và có nguy cơ tử vong cao.

3. Sốt xuất huyết Dengue nặng

Đây là dạng nghiêm trọng nhất của bệnh, thường gặp khi người bệnh nhiễm Dengue lần thứ hai (do cơ thể đã có kháng thể từ lần trước). Ngoài các triệu chứng của thể nhẹ, bệnh nhân có thể gặp thêm:

• Chảy máu bất thường, xuất huyết nhiều vị trí.
• Thoát huyết tương ra ngoài lòng mạch.
• Hạ huyết áp, sốc Dengue.

Trong vòng 2 – 5 ngày sau khi mắc, bệnh có thể tiến triển nhanh và đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

Sốt xuất huyết ở người lớn có thể chuyển biến phức tạp và nguy hiểm hơn so với trẻ nhỏ. Do đó, khi có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được chẩn đoán, theo dõi và xử trí kịp thời, tránh những biến chứng đáng tiếc.

GÁNH NẶNG VÀ SỰ NGUY HIỂM CỦA SỐT XUẤT HUYẾT

Trên thế giới

Những năm gần đây, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) liên tục phát đi cảnh báo về tình trạng gia tăng tỷ lệ mắc sốt xuất huyết trên phạm vi toàn cầu. Theo thống kê của WHO, năm 2019, số ca mắc sốt xuất huyết toàn cầu đạt mức cao nhất trong lịch sử với 5,2 triệu trường hợp được ghi nhận tại 129 quốc gia, đặc biệt là các khu vực như Châu Phi, Đông Nam Á…

Đầu năm 2023, WHO tiếp tục cảnh báo sốt xuất huyết là bệnh nhiệt đới lây lan nhanh nhất thế giới, đồng thời là một “mối đe dọa sức khỏe toàn cầu”.

Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, trong 5 năm gần đây, sốt xuất huyết có diễn biến ngày càng phức tạp. Nếu trước đây, giai đoạn 1980 – 2018, Việt Nam thường ghi nhận đỉnh dịch mỗi 10 năm, thì riêng giai đoạn 2019 – 2023, Việt Nam đã trải qua tới 2 đợt đỉnh dịch vào năm 2019 (ghi nhận hơn 334.231 ca nhiễm sốt xuất huyết) và năm 2022 (ghi nhận kỷ lục số ca mắc sốt xuất huyết cao nhất trong giai đoạn 1980 – 2023 với 367.729 ca), đứng thứ hai toàn cầu, chỉ sau Brazil.

Năm 2023, cả nước tiếp tục ghi nhận hơn 172.000 ca mắc sốt xuất huyết, 43 người tử vong. Mặc dù số ca mắc giảm khoảng 54%, số tử vong giảm 72% (giảm 108 trường hợp) so với năm 2022, nhưng dịch sốt xuất huyết tại Việt Nam từ năm 2023 đến nay diễn biến phức tạp và khác thường hơn so với mọi năm.

Trước đây, sốt xuất huyết thường diễn biến theo mùa. Mùa mưa là mùa cao điểm của sốt xuất huyết do liên quan đến sự sinh sản của loài muỗi. Tuy nhiên, dưới tác động của nhiều yếu tố như biến đổi khí hậu – hiện tượng nóng lên toàn cầu, quá trình đô thị hóa hay giao thương phát triển, dịch sốt xuất huyết ngày càng diễn biến khó lường. Hiện nay tại Việt Nam, bệnh sốt xuất huyết diễn ra rải rác quanh năm và xuất hiện trên mọi miền đất nước.

Theo Cục Y tế Dự phòng (Bộ Y tế), Việt Nam lưu hành cả 4 tuýp virus Dengue, nhưng tuýp virus lưu hành chủ yếu là DENV-1, DENV-2 . Trong năm 2023, tuýp DENV-2 chiếm 88%; năm 2024 tuýp DENV-2 chiếm khoảng 70%. Tuýp DENV-2 thường liên quan đến các trường hợp mắc sốt xuất huyết nghiêm trọng và gây dịch cũng như là nguyên nhân lớn dẫn đến các ca tử vong liên quan đến sốt xuất huyết.

1. Gánh nặng của sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng, gây ra gánh nặng đáng kể cho cả cá nhân, gia đình và xã hội:

Gánh nặng về kinh tế: Sốt xuất huyết gây nên gánh nặng kinh tế ở những vùng lưu hành dịch.

• Chi phí trực tiếp: Năm 2022, chi phí trực tiếp (bao gồm chi phí y tế, thăm khám, nhập viện, cấp cứu, di chuyển, nuôi bệnh) cho một ca sốt xuất huyết là vài triệu đến hàng trăm triệu tuỳ vào mức độ nặng nhẹ của bệnh.
• Chi phí gián tiếp: Người lớn giảm năng suất lao động, mất ngày làm việc, trẻ em phải nghỉ học, giảm khả năng học tập; đồng thời ảnh hưởng đến các bệnh lý khác trong hệ thống y tế, chi phí cho giám sát dịch bệnh, vắc xin, kiểm soát vector, truyền thông phòng bệnh…

Gánh nặng về xã hội: Sốt xuất huyết là một vấn đề sức khỏe công cộng lớn, số ca mắc lớn tạo áp lực lên hệ thống y tế công và tổn hao ngân sách quốc gia cho phòng ngừa và kiểm soát bệnh.

Gánh nặng về con người: Sốt xuất huyết ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và chức năng xã hội của cả người bệnh và người chăm sóc:

• Trong giai đoạn cấp: Bệnh nhân sốt xuất huyết phải nghỉ học, nghỉ làm, có thể nhập viện. Chất lượng cuộc sống giảm tới 67% trong giai đoạn cấp tính, ảnh hưởng đến sức khỏe và năng suất lao động/học tập của bệnh nhân.
• Hậu quả sau khi khỏi bệnh: Nghiên cứu cho thấy một số gia đình có người từng mắc sốt xuất huyết, sau đó họ rất sợ, chỉ cần trẻ có dấu hiệu sốt là các ba mẹ vội vã đưa con đến bệnh viện để khám. Các nhà khoa học gọi đây là chứng “ám ảnh sốt xuất huyết”.

2. Mức độ nguy hiểm của sốt xuất huyết

Bệnh sốt xuất huyết rất nguy hiểm do có thể gây ra các biến chứng nặng, thậm chí tử vong.

• Khó phát hiện: Do triệu chứng Sốt dễ nhầm lẫn với sốt do các nguyên nhân khác, nhất là ở trẻ em, nên thường bị bỏ qua giai đoạn đầu, thường chỉ được đưa đến Bệnh viện khi đã có diễn biến nặng, khó điều trị, có thể dẫn tới tử vong
• Diễn biến bệnh nhanh và khó lường: Diễn tiến SXH rất khó lường, không thể đoán trước được, có thể vào sốc, thoát dịch, xuất huyết nặng, suy đa tạng,… và tử vong mặc dù không có dấu hiệu cảnh báo.
• Chưa có thuốc điều trị đặc hiệu: Hiện nay bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chỉ có thể điều trị triệu chứng với ca nhẹ và điều chỉnh các rối loạn bệnh sinh với những ca nặng.

3. Biến chứng nguy hiểm, thậm chí là tử vong

• Sốc sốt xuất huyết: được đặc trưng bởi giảm tiểu cầu với các biểu hiện xuất huyết, tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến suy giảm thể tích nội mạch và gây sốc.
• Xuất huyết nặng: Chảy máu bên trong cơ thể từ các cơ quan nội tạng, đặc biệt chảy máu não có thể gây đột quỵ
• Tích tụ dịch, suy hô hấp.
• Suy đa tạng nặng: Tổn thương gan, thần kinh trung ương, tim và các cơ quan khác.

CÁCH ĐIỀU TRỊ BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT Ở NGƯỜI LỚN

Sốt xuất huyết có tự khỏi không? Thực tế, nhiều người vẫn chưa hiểu rõ về cách điều trị sốt xuất huyết ở người lớn để phòng ngừa biến chứng nguy hiểm. Các chuyên gia y tế khẳng định đây là bệnh truyền nhiễm có khả năng gây biến chứng nặng, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời. Vì vậy, việc nhận biết giai đoạn bệnh và áp dụng phác đồ điều trị đúng là yếu tố quyết định.

1. Điều trị tại nhà (giai đoạn đầu, 2 – 7 ngày sốt)

Nếu bệnh nhân chỉ sốt nhẹ, chưa có dấu hiệu cảnh báo, việc điều trị chủ yếu tập trung vào bù nước và chăm sóc cơ thể:

• Cho người bệnh nghỉ ngơi tuyệt đối, tránh hoạt động gắng sức.
• Uống nhiều nước (nước lọc, oresol, nước trái cây tươi…) để bù dịch.
• Ăn các món mềm, lỏng, dễ tiêu hóa.
• Dùng khăn ấm lau mát khi sốt cao.
• Có thể dùng thuốc hạ sốt paracetamol theo chỉ định của bác sĩ, tuyệt đối không tự ý dùng aspirin hoặc ibuprofen vì dễ gây xuất huyết.

Trong giai đoạn này, bệnh nhân cần được theo dõi sát sao các dấu hiệu bất thường để kịp thời nhập viện.

2. Nhập viện ngắn hạn (12 – 24 giờ)

Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay nếu:

• Biện pháp bù nước bằng đường uống không hiệu quả.
• Xuất hiện các chấm xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng, chảy máu cam.
• Có triệu chứng nôn nhiều, đau bụng dữ dội, mệt mỏi bất thường.

Bác sĩ sẽ thăm khám, làm xét nghiệm máu và truyền dịch tĩnh mạch khi cần thiết để ngăn ngừa tình trạng mất dịch và biến chứng.

3. Nhập viện dài hạn (> 24 giờ)

Khi bệnh chuyển nặng, bệnh nhân phải nhập viện để được theo dõi và điều trị tích cực. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm:

• Chân tay lạnh, da ẩm, mạch yếu.
• Sốt cao liên tục, li bì hoặc khó đánh thức.
• Thở nhanh, khó thở.
• Xuất huyết tiêu hóa (đi ngoài phân đen hoặc có máu tươi).
• Có dấu hiệu viêm họng, suy tuần hoàn.

Trong giai đoạn này, việc theo dõi chỉ số sinh tồn, truyền dịch, kiểm soát xuất huyết và hỗ trợ hô hấp được thực hiện liên tục tại bệnh viện.

4. Lưu ý quan trọng

• Hiện nay chưa có thuốc đặc trị sốt xuất huyết, phương pháp điều trị chính là kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng.
• Người bệnh cần tuyệt đối tuân thủ chỉ định của bác sĩ, không tự ý dùng thuốc hay truyền dịch tại nhà.
• Nên tái khám, làm xét nghiệm máu theo lịch để đánh giá diễn tiến bệnh.

Nhìn chung, sốt xuất huyết ở người lớn có thể tự khỏi nếu được phát hiện sớm, chăm sóc đúng cách và theo dõi sát. Tuy nhiên, bất kỳ dấu hiệu bất thường nào cũng cần đến bệnh viện ngay để được can thiệp kịp thời, tránh nguy cơ biến chứng nặng.

VÌ SAO SỐT XUẤT HUYẾT LẦN SAU NẶNG HƠN VÀ NGUY HIỂM HƠN LẦN TRƯỚC?

Sốt xuất huyết có 4 tuýp huyết thanh gây bệnh (DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4). Về lý thuyết, một người có thể mắc bệnh sốt xuất huyết 4 lần với 4 tuýp khác nhau. Lần mắc thứ hai với 1 tuýp huyết thanh sốt xuất huyết khác so với lần đầu có thể gây bệnh nặng, tỉ lệ tử vong cao hơn nhiều lần so với lần nhiễm đầu tiên.

Nguyên nhân là do hiện tượng “tăng cường phụ thuộc kháng thể” (ADE). Tức là sau khi mắc sốt xuất huyết lần đầu, cơ thể tạo ra kháng thể đặc hiệu dài hạn chống lại chính tuýp virus Dengue vừa mắc phải. Mặc dù kháng thể này có bảo vệ chéo với các tuýp sốt xuất huyết khác nhưng không dài hạn (khoảng 6 tháng) và sau thời gian này vẫn có thể bị nhiễm sốt xuất huyết lần 2 với một tuýp sốt xuất huyết khác. Nếu nhiễm một tuýp virus sốt xuất huyết khác trong lần sau, các kháng thể cũ có thể liên kết với tuýp virus sốt xuất huyết mới nhưng không trung hòa để tiêu diệt. Ngược lại, chúng còn giúp virus dễ dàng xâm nhập vào các tế bào miễn dịch, gây ra phản ứng viêm mạnh mẽ, dẫn đến các biến chứng nặng nề như xuất huyết nghiêm trọng và sốc.

Ngoài ra, một số yếu tố khác cũng có thể góp phần làm cho sốt xuất huyết lần 2 nặng hơn, bao gồm:

• Tuổi tác: Trẻ em và người lớn tuổi có nguy cơ mắc bệnh sốt xuất huyết nặng hơn.
• Tình trạng sức khỏe: Những người có bệnh nền như tiểu đường, bệnh tim mạch, bệnh gan, thận… cũng dễ gặp biến chứng nguy hiểm hơn do sốt xuất huyết.
• Tuýp huyết thanh virus sốt xuất huyết: Một số chủng virus Dengue có độc lực mạnh hơn các chủng khác, có thể gây bệnh nặng hơn ngay cả ở lần nhiễm đầu tiên.

Chính vì sự nguy hiểm nêu trên, việc phòng ngừa sốt xuất huyết bằng vắc xin là rất quan trọng, ngay cả khi đã từng mắc bệnh. Tiêm vắc xin Qdenga là biện pháp hiệu quả để bảo vệ khỏi cả 4 tuýp virus Dengue, giảm nguy cơ mắc bệnh nặng và biến chứng nguy hiểm.

PHÒNG NGỪA SỐT XUẤT HUYẾT VỚI VẮC-XIN QDENGA

Vắc xin Qdenga phòng sốt xuất huyết Dengue mới, được phát triển bởi Hãng vắc xin và dược phẩm Takeda (Nhật Bản). Đây là lần đầu tiên vắc xin Qdenga được phê duyệt và đưa vào sử dụng tại Việt Nam. Đồng thời, vắc xin Qdenga cũng đã được phê duyệt sử dụng tại hơn 40 quốc gia trên thế giới. Đây là vắc xin sản xuất theo công nghệ sống, giảm độc lực, tái tổ hợp, chứa các kháng nguyên của cả 4 tuýp huyết thanh của virus Dengue được làm yếu.

Bên cạnh tiêm vắc-xin phòng bệnh, bạn cần:

• Vệ sinh nơi ở, môi trường sống xung quanh sạch sẽ;
• Không nên trữ nước trong nhà;
• Tiêu diệt muỗi vằn bằng cách đốt nhang muỗi, vợt muỗi, phun thuốc diệt muỗi;
• Phát quang bụi rậm và ngủ màn để tránh bị muỗi đốt.

Hiện nay, Trung tâm Tiêm chủng Thiện Nhân đã có sẵn vắc-xin phòng sốt xuất huyết Qdenga (Nhật Bản) với mức chi phí hợp lý, giúp khách hàng dễ dàng tiếp cận dịch vụ phòng bệnh quan trọng này. Khi đến tiêm tại Thiện Nhân, khách hàng sẽ được bác sĩ trực tiếp thăm khám và sàng lọc trước tiêm nhằm đánh giá tình trạng sức khỏe, lựa chọn vắc-xin phù hợp và hạn chế tối đa các phản ứng bất lợi.

Đặc biệt, sau khi tiêm, khách hàng luôn được đội ngũ bác sĩ và điều dưỡng theo dõi chặt chẽ ít nhất 30 phút để kịp thời xử trí những tình huống khẩn cấp như sốc phản vệ hay phản ứng thuốc. Với cơ sở vật chất hiện đại, quy trình an toàn chuẩn y tế quốc tế và đội ngũ chuyên môn giàu kinh nghiệm, Thiện Nhân cam kết mang đến cho khách hàng dịch vụ tiêm chủng an toàn, chính xác và hiệu quả.

Để đặt lịch tiêm vắc-xin phòng ngừa sốt xuất huyết Qdenga (Nhật Bản) tại Thiện Nhân Hospital, vui lòng liên hệ HOTLINE 0982.135.606 hoặc đặt trực tiếp qua Fanpage và Zalo OA.