SỞI, THỦY ĐẬU, CÚM – 3 BỆNH TRUYỀN NHIỄM PHỔ BIẾN Ở TRẺ VÀ CÁCH PHÒNG TRÁNH

Các bệnh truyền nhiễm luôn là mối lo ngại của các bố mẹ, đặc biệt trong giai đoạn giao mùa hoặc khi trẻ đi học. Trong đó, sởi – thủy đậu – cúm là ba bệnh rất thường gặp, lây lan mạnh và có thể gây biến chứng nặng nếu không được phòng tránh đúng cách. Bài viết dưới đây giúp phụ huynh hiểu rõ đặc điểm từng bệnh, cách nhận biết, và phương pháp phòng ngừa hiệu quả nhất.

BỆNH SỞI Ở TRẺ EM

Bệnh sởi là gì?

Sởi là bệnh nhiễm virus cấp tính lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp. Virus sởi có thể phát tán qua giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, khiến nguy cơ lây nhiễm rất cao nếu trẻ chưa có miễn dịch bảo vệ.

Tại Việt Nam, bệnh sởi lưu hành quanh năm nhưng thường gia tăng vào thời điểm giao mùa, đặc biệt trong giai đoạn Đông – Xuân. Sự thay đổi thất thường của thời tiết, điều kiện sinh hoạt đông đúc cùng với hệ miễn dịch chưa hoàn thiện ở trẻ nhỏ tạo điều kiện thuận lợi cho virus sởi lây lan trong cộng đồng.

Dấu hiệu nhận biết trẻ đang mắc sởi

Thể điển hình

• Giai đoạn ủ bệnh: Sau khi nhiễm virus sởi, bệnh không khởi phát ngay mà trải qua giai đoạn ủ bệnh, trung bình khoảng 10–12 ngày (dao động từ 7–21 ngày). Trong thời gian này, trẻ chưa có biểu hiện lâm sàng rõ ràng.
• Giai đoạn khởi phát (giai đoạn viêm long): Kéo dài khoảng 2–4 ngày, trẻ sốt cao 39–40°C, viêm long đường hô hấp trên biểu hiện bằng chảy mũi, ho, chảy nước mắt, đỏ mắt do viêm kết mạc, có thể thấy hạt Koplik (đốm trắng bên trong miệng) trước khi bắt đầu nổi ban da.
• Giai đoạn toàn phát: Kéo dài khoảng 2–5 ngày, trẻ bắt đầu bắt đầu phát ban da, ban hồng dát sẩn, xuất hiện từ sau tai, sau gáy, trán, mặt, cổ dần lan đến thân mình và tứ chi, cả ở lòng bàn tay và gan bàn chân. 
• Giai đoạn hồi phục: Ban nhạt màu dần rồi chuyển sang màu xám, bong vảy phấn sẫm màu, để lại vết thâm vằn da hổ và biến mất theo thứ tự như khi xuất hiện. Trẻ có thể còn ho kéo dài 1–2 tuần sau khi hết ban do tổn thương đường hô hấp và tình trạng suy giảm miễn dịch thoáng qua sau sởi.

Thể không điển hình

Thể không điển hình của sởi thường gặp ở các trẻ đã chích ngừa vaccine sởi hoặc có kháng thể từ mẹ truyền sang, hoặc có sử dụng IVIG trước đó hoặc tiền sử từng bị sởi. Biểu hiện có thể sốt nhẹ thoáng qua, ho, chảy mũi ít và phát ban ít, tổng trạng trẻ vẫn tốt. Thể này dễ bị bỏ qua, dẫn đến lây lan bệnh mà không biết. Người bệnh cũng có thể sốt cao liên tục, phát ban không điển hình, phù nề tứ chi, đau mỏi toàn thân, thường có viêm phổi nặng kèm theo.

Biến chứng nguy hiểm khi trẻ mắc bệnh sởi

Sởi được xếp vào nhóm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do khả năng lây lan rất cao và tiềm ẩn nhiều biến chứng nghiêm trọng. Trong quá trình diễn tiến, bệnh có thể gây biến chứng ở nhiều hệ cơ quan như hô hấp, thần kinh, tiêu hóa và tai – mũi – họng. Các biến chứng thường gặp bao gồm:

• Viêm phổi
• Viêm tai giữa
• Viêm thanh quản cấp (đặc biệt viêm thanh khí phế quản)
• Viêm giác mạc, loét giác mạc (nhất là ở trẻ thiếu vitamin A)
• Tiêu chảy kéo dài
• Suy dinh dưỡng hoặc làm nặng thêm tình trạng suy dinh dưỡng sẵn có
• Viêm não cấp (hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm)

Trong số các biến chứng trên, viêm phổi là biến chứng nguy hiểm nhất và là nguyên nhân tử vong hàng đầu liên quan đến bệnh sởi. 

Cách phòng ngừa bệnh sởi ở trẻ em

Sởi là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, dễ lây lan và có thể để lại nhiều biến chứng nặng nề, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, trẻ từ 9 tháng tuổi cần được tiêm vắc xin sởi đơn, và từ 12 tháng tuổi trở lên được tiêm vắc xin phối hợp Sởi – Quai bị – Rubella (MMR) đúng lịch, không nên trì hoãn để giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nguy hiểm do sởi gây ra.

BỆNH THUỶ ĐẬU (TRÁI RẠ) Ở TRẺ EM

Thuỷ đậu (trái rạ) là gì?

Thủy đậu (trái rạ) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Varicella-Zoster (VZV) gây ra. Bệnh đặc trưng bởi các nốt mụn nước ngứa, phỏng rộp xuất hiện rải rác hoặc lan khắp cơ thể. Thủy đậu lây lan rất nhanh, chủ yếu qua đường hô hấp (ho, hắt hơi) và tiếp xúc trực tiếp với dịch mụn hoặc đồ dùng cá nhân của người bệnh.

Dấu biết nhận biết bệnh thuỷ đậu

Thời kỳ ủ bệnh

• Thời gian ủ bệnh trung bình khoảng 14 ngày (dao động từ 10–21 ngày).
• Trong giai đoạn này, trẻ chưa có triệu chứng lâm sàng nhưng đã có khả năng lây nhiễm cho người khác ở giai đoạn cuối của thời kỳ ủ bệnh.

Thời kỳ khởi phát (24–48 giờ)

• Sốt nhẹ (sốt cao ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch). Sốt cao thường gợi ý tình trạng nhiễm trùng nhiễm độc nặng.
• Mệt mỏi, chán ăn, nhức đầu.
• Phát ban da, ban có kích thước vài mm, tồn tại khoảng 24 giờ trước khi thành bóng nước, có thể có ngứa. 

Thời kỳ toàn phát (thời kỳ mọc bóng nước)

• Giảm sốt.
• Nổi bóng nước tròn trên nền viền da, màu hồng, đường kính 3-13 mm (thường < 5 mm). Bóng nước xuất hiện ở da đầu, thân người, sau đó lan ra tay chân. Trên một vùng da có thể xuất hiện bóng nước với nhiều lứa tuổi.
• Bóng nước có thể mọc trên niêm mạc đường hô hấp, tiết niệu, tiêu hóa, âm đạo.
• Bóng nước xuất hiện càng nhiều nguy cơ bệnh càng nặng. 

Thời kỳ hồi phục

• Sau khoảng 7–10 ngày, mụn nước khô dần, đóng vảy và bong ra.
• Thông thường không để lại sẹo, trừ trường hợp trầy gãi nhiều hoặc có bội nhiễm vi khuẩn.

Các biến chứng của bệnh thuỷ đậu

Phần lớn trẻ mắc thủy đậu có thể hồi phục hoàn toàn nếu được theo dõi và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, trong trường hợp bệnh diễn tiến nặng hoặc không được phát hiện và xử trí kịp thời, thủy đậu có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe của trẻ, bao gồm:

• Nhiễm trùng da do bóng nước bị bội nhiễm vi khuẩn là thường gặp nhất
• Viêm phổi thủy đậu
• Viêm não (hiếm nhưng nguy hiểm)
• Viêm gan
• Nhiễm trùng huyết
• Sẹo rỗ nếu xử lý sai

Cách phòng ngừa bệnh thuỷ đậu ở trẻ

Tiêm ngừa vắc xin phòng bệnh thủy đậu

Tiêm chủng là biện pháp phòng bệnh hiệu quả và bền vững nhất hiện nay. Phụ nữ có kế hoạch mang thai nên hoàn thành phác đồ tiêm phòng thủy đậu trước khi mang thai tối thiểu 1–3 tháng, với 2 mũi tiêm cách nhau ít nhất 1 tháng. Vắc xin thủy đậu không được chỉ định cho phụ nữ đang mang thai và người suy giảm miễn dịch.

Từ khi trẻ đủ 9 tháng tuổi, phụ huynh có thể cho trẻ tiêm phòng thủy đậu theo lịch khuyến cáo của cơ sở y tế. 

Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người nghi ngờ hoặc đang mắc bệnh

Cần tránh để trẻ tiếp xúc gần với người có biểu hiện sốt, nổi mụn nước hoặc đã được chẩn đoán mắc thủy đậu, đặc biệt trong giai đoạn bệnh dễ lây.

Giữ vệ sinh cá nhân cho trẻ

Hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, nhất là trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh; sử dụng riêng các vật dụng cá nhân như khăn mặt, cốc uống nước, đồ dùng ăn uống.

Tránh tiếp xúc với giọt bắn đường hô hấp của người bệnh

Thủy đậu lây truyền mạnh qua đường hô hấp. Vì vậy, cần tránh để trẻ tiếp xúc gần với người đang ho, hắt hơi hoặc có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh, nhằm giảm nguy cơ lây nhiễm virus.

Tăng cường dinh dưỡng và sức đề kháng

Chế độ ăn đầy đủ dưỡng chất kết hợp vận động phù hợp với lứa tuổi giúp nâng cao hệ miễn dịch, hỗ trợ cơ thể trẻ chống lại các tác nhân gây bệnh.

BỆNH CÚM Ở TRẺ EM

Cúm là gì?

Cúm là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm (Influenza virus) gây ra. Virus cúm thuộc họ Orthomyxoviridae, là virus RNA có khả năng biến đổi kháng nguyên cao. Dựa trên đặc điểm cấu trúc và khả năng gây bệnh, virus cúm ở người được chia thành 3 type chính: A, B và C. Trong đó, cúm A và B là nguyên nhân chủ yếu gây ra các đợt dịch cúm mùa.

Triệu chứng của bệnh cúm

Các biểu hiện lâm sàng của bệnh cúm thường xuất hiện sau khoảng 2 ngày kể từ khi cơ thể tiếp xúc với virus. Do nhiều triệu chứng tương đồng, cúm dễ bị nhầm lẫn với cảm lạnh thông thường. Tuy nhiên, bên cạnh các dấu hiệu quen thuộc như đau họng, sổ mũi, hắt hơi, cúm còn có những triệu chứng toàn thân rõ rệt và nặng hơn.

Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Sốt vừa đến cao (thường trên 38°C)
• Ớn lạnh, rét run
• Đau đầu, chóng mặt
• Đau nhức cơ bắp, đặc biệt ở bắp chân, cơ lưng và các cơ cạnh cột sống
• Mệt mỏi toàn thân, cảm giác suy nhược, kiệt sức
• Buồn nôn, tiêu chảy (gặp nhiều hơn ở trẻ em)
• Các triệu chứng hô hấp kèm theo như ho khan, chảy nước mũi, đau họng

Biến chứng bệnh cúm ba mẹ cần lưu ý

Do các triệu chứng ban đầu dễ nhầm lẫn với cảm lạnh thông thường, nhiều người thường chủ quan, tự điều trị hoặc đi khám muộn. Khi không được theo dõi và xử trí kịp thời, bệnh cúm có thể diễn tiến nặng và gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, đặc biệt ở đường hô hấp.

Các biến chứng thường gặp gồm:

• Viêm phổi do cúm, bao gồm viêm phổi do virus nguyên phát hoặc viêm phổi do bội nhiễm vi khuẩn
• Suy hô hấp, có thể đe dọa tính mạng
• Viêm tai giữa, viêm xoang
• Co giật do sốt, nhất là ở trẻ nhỏ
• Sốc nhiễm trùng, suy đa cơ quan do bội nhiễm vi khuẩn
• Một số biến chứng ngoài hệ hô hấp khác như viêm đường tiết niệu, nếu bệnh kéo dài hoặc điều trị không đúng cách

Cách phòng ngừa bệnh cúm ở trẻ

Tiêm vắc xin cúm hàng năm

Cúm là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp dễ lây lan, đặc biệt bùng phát mạnh vào thời điểm giao mùa hoặc mùa dịch. Trẻ em là đối tượng có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, do đó nguy cơ mắc cúm và gặp biến chứng cao hơn người lớn. Việc chủ động phòng ngừa cúm cho trẻ đóng vai trò rất quan trọng trong bảo vệ sức khỏe và hạn chế lây nhiễm trong cộng đồng.

Giữ vệ sinh tai – mũi – họng cho trẻ hằng ngày

Virus cúm có thể lây lan nhanh qua tay, giọt bắn đường hô hấp và các bề mặt nhiễm virus. Vì vậy, cha mẹ cần hướng dẫn trẻ:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh
• Che miệng khi ho, hắt hơi và đeo khẩu trang khi cần thiết
• Vệ sinh mũi, họng bằng nước muối sinh lý để loại bỏ vi khuẩn, virus

Việc duy trì thói quen vệ sinh cá nhân đúng cách giúp giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm cúm và các bệnh hô hấp khác.

Hạn chế đưa trẻ đến nơi đông người trong mùa dịch cúm

Trong mùa dịch cúm, các khu vực đông người như trung tâm thương mại, khu vui chơi, sự kiện tập trung đông trẻ em là môi trường thuận lợi cho virus lây lan. Cha mẹ nên hạn chế đưa trẻ đến nơi đông người khi không thật sự cần thiết, đặc biệt là trẻ nhỏ, trẻ có bệnh nền hoặc sức đề kháng kém. Khi bắt buộc phải ra ngoài, cần cho trẻ đeo khẩu trang và giữ khoảng cách an toàn.

TẠI SAO NÊN KHÁM VÀ TIÊM CHỦNG VẮC XIN TẠI THIỆN NHÂN HOSPITAL?

Trung tâm Tiêm chủng Thiện Nhân được đầu tư đồng bộ với đầy đủ các loại vắc xin đã được Bộ Y tế cấp phép lưu hành, mang lại hiệu quả bảo vệ cao, trên 90% khi tiêm đúng và đủ liều theo khuyến cáo. Toàn bộ vắc xin đều được nhập khẩu chính hãng, bảo quản và vận chuyển theo hệ thống dây chuyền lạnh đạt chuẩn quốc tế, đảm bảo chất lượng tối ưu trước khi sử dụng.

Mỗi phòng tiêm tại Thiện Nhân Hospital đều được trang bị tủ bảo quản vắc xin chuyên dụng, kiểm soát nghiêm ngặt nhiệt độ theo đúng quy định. Quy trình tiêm chủng được thực hiện bởi đội ngũ bác sĩ và điều dưỡng giàu kinh nghiệm, tuân thủ chặt chẽ các tiêu chuẩn an toàn tiêm chủng, đồng thời theo dõi sát và xử trí kịp thời các phản ứng sau tiêm, giúp phụ huynh hoàn toàn yên tâm khi đưa trẻ đến tiêm ngừa.

Bên cạnh đó, khoa Nhi tại Thiện Nhân được đầu tư đồng bộ theo tiêu chuẩn an toàn và chất lượng, là địa chỉ tin cậy trong chăm sóc sức khỏe trẻ em, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Khoa được trang bị hệ thống cơ sở vật chất hiện đại, đáp ứng tốt nhu cầu thăm khám, theo dõi và điều trị các bệnh lý nhi khoa thường gặp cũng như các trường hợp cần theo dõi sát.

Đồng hành cùng phụ huynh là đội ngũ bác sĩ Nhi khoa giàu kinh nghiệm, trực tiếp thăm khám, đánh giá toàn diện tình trạng sức khỏe của trẻ, chẩn đoán chính xác và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp theo từng độ tuổi và thể trạng. Không chỉ chú trọng hiệu quả điều trị, các bác sĩ còn tận tình tư vấn, hướng dẫn cha mẹ cách chăm sóc và theo dõi trẻ tại nhà, giúp phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường và phòng ngừa biến chứng.

Với sự kết hợp giữa chuyên môn vững vàng và sự thấu hiểu tâm lý gia đình có con nhỏ, Khoa Nhi Thiện Nhân luôn nỗ lực mang đến sự an tâm cho phụ huynh, đồng hành cùng trẻ trong những năm tháng đầu đời bằng sự tận tâm và trách nhiệm.

Để được tư vấn, đặt lịch tiêm vắc xin hoặc đặt lịch khám tại Thiện Nhân Hospital, vui lòng liên hệ HOTLINE 0982.135.606 hoặc đăng ký trực tiếp qua Fanpage/Zalo OA Thiện Nhân Hospital.