TINH HOÀN ẨN (TINH HOÀN KHÔNG XUỐNG BÌU): NGUYÊN NHÂN, CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ HIỆU QUẢ

Tinh hoàn ẩn là một trong những bất thường sinh dục thường gặp ở trẻ trai, đặc biệt ở trẻ sinh non. Mặc dù không phải lúc nào cũng gây triệu chứng rõ ràng ngay sau sinh, nhưng nếu không được phát hiện và điều trị đúng thời điểm, tình trạng này có thể ảnh hưởng lâu dài đến khả năng sinh sản và làm tăng nguy cơ ung thư tinh hoàn trong tương lai.

Việc nhận biết sớm tinh hoàn ẩn ở trẻ em, theo dõi sát và can thiệp kịp thời đóng vai trò rất quan trọng trong việc bảo tồn chức năng sinh dục và sức khỏe lâu dài cho trẻ.

TINH HOÀN ẨN (TINH HOÀN KHÔNG XUỐNG BÌU) LÀ GÌ?

Tinh hoàn ẩn, hay còn gọi là tinh hoàn không xuống bìu (cryptorchidism) là tình trạng một hoặc cả hai tinh hoàn không nằm trong bìu như bình thường. Điều này xảy ra khi tinh hoàn bị dừng lại trên đường di chuyển xuống bìu hoặc lạc chỗ ra khỏi đường đi sinh lý của ống phúc tinh mạc.

Tần suất gặp tinh hoàn ẩn

– Trẻ trai sinh non: khoảng 33%

– Trẻ trai sinh đủ tháng: khoảng 3-4%

– Khi trẻ 1 tuổi, tỷ lệ giảm còn 0,8-1%, do một số trường hợp tinh hoàn có thể tự xuống sau sinh

Tuy nhiên, nếu sau giai đoạn này tinh hoàn vẫn không xuống bìu, khả năng tự cải thiện là rất thấp và cần được đánh giá, can thiệp y tế.

NGUYÊN NHÂN GÂY TINH HOÀN ẨN Ở TRẺ EM

Quá trình di chuyển của tinh hoàn từ vị trí gần thận xuống bìu trong thời kỳ bào thai là một quá trình phức tạp, chịu sự chi phối của nhiều yếu tố sinh học, bao gồm:

– Nội tiết tố
– Hệ thần kinh – sinh dục
– Dây kéo tinh hoàn (gubernaculum)
– Áp lực trong ổ bụng
– Mào tinh hoàn
– Yếu tố cơ giới như cấu trúc mạch máu tinh hoàn, ống bẹn…

Do liên quan đến nhiều cơ chế khác nhau, tinh hoàn ẩn không chỉ đơn thuần là bất thường về mặt giải phẫu, mà còn có thể đi kèm rối loạn mô học và nội tiết, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh tinh và chức năng sinh sản sau này.

TINH HOÀN ẨN CÓ NGUY HIỂM KHÔNG? BIẾN CHỨNG CẦN LƯU Ý

Tinh hoàn ẩn nếu không được điều trị đúng thời điểm có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, bao gồm:

– Giảm khả năng sinh sản: Do tinh hoàn nằm ở vị trí có nhiệt độ cao hơn bìu, làm ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh.
– Tăng nguy cơ ung thư tinh hoàn: Nguy cơ cao gấp 4-10 lần so với người bình thường.
– Xoắn tinh hoàn
– Thoát vị bẹn đi kèm
– Ảnh hưởng tâm lý ở trẻ lớn do bất thường hình thể sinh dục

Những biến chứng này có thể tiến triển âm thầm, do đó việc theo dõi và can thiệp sớm là vô cùng quan trọng.

PHÂN LOẠI TINH HOÀN ẨN

Tinh hoàn sờ thấy:

– Tinh hoàn nằm trong ống bẹn
– Tinh hoàn lò xo (retractile testis): có thể kéo xuống bìu nhưng lại bật lên
– Tinh hoàn lạc chỗ (ectopic): tinh hoàn nằm ở vị trí bất thường ngoài đường di chuyển sinh lý

Tinh hoàn không sờ thấy:

– Tinh hoàn nằm trong ổ bụng
– Tinh hoàn tiêu biến hoặc không có tinh hoàn (monorchism, anorchia)

PHƯƠNG PHÁP CHẨN ĐOÁN TINH HOÀN ẨN

– Khám lâm sàng: Khám lâm sàng là phương pháp quan trọng nhất, giúp xác định tinh hoàn có sờ thấy hay không và định hướng chiến lược điều trị phù hợp.

– Siêu âm: Không xâm lấn, an toàn Tuy nhiên, giá trị chẩn đoán hạn chế, đặc biệt với tinh hoàn không sờ thấy. Có tỷ lệ âm tính giả và dương tính giả cao nên không được xem là phương tiện quyết định

– Nội soi ổ bụng chẩn đoán: Được chỉ định khi không xác định được vị trí tinh hoàn bằng thăm khám, giúp xác định chính xác tinh hoàn nằm trong ổ bụng hay không.

– Xét nghiệm nội tiết: Chỉ định trong các trường hợp nghi ngờ không có tinh hoàn.

ĐIỀU TRỊ TINH HOÀN ẨN

Có nên điều trị nội tiết trước mổ hay không?

Một số nghiên cứu cho thấy hormone hCG hoặc GnRH có thể kích thích tinh hoàn xuống bìu. Tuy nhiên:

– Tỷ lệ thành công không cao
– Có nguy cơ tác dụng phụ (lớn bìu, thay đổi hành vi nam tính)
– Có thể gây thoái hóa mô tinh hoàn

Do đó, các hướng dẫn hiện nay không khuyến cáo điều trị nội tiết thường quy.

Thời điểm phẫu thuật lý tưởng

Hầu hết các hiệp hội Tiết niệu – Nhi khoa đều thống nhất:

– Thời điểm tốt nhất: từ 6–15 tháng tuổi
– Không nên trì hoãn quá 18 tháng tuổi

Phẫu thuật sớm giúp:

– Giảm tổn thương mô học tinh hoàn
– Tăng khả năng sinh sản sau này
– Giảm nguy cơ ung thư tinh hoàn
– Đảm bảo hình thể sinh dục bình thường

Phương pháp phẫu thuật

– Mổ hạ tinh hoàn (orchiopexy) là tiêu chuẩn vàng
– Với tinh hoàn trong ổ bụng, thường thực hiện bằng phẫu thuật nội soi\

THEO DÕI SAU ĐIỀU TRỊ TINH HOÀN ẨN

Sau phẫu thuật, trẻ cần được:

– Tái khám định kỳ
– Theo dõi kích thước và sự phát triển tinh hoàn trong tuổi dậy thì
– Khám sớm khi có các dấu hiệu như đau bìu, sưng bìu hoặc bất thường sinh lý

Tinh hoàn ẩn là bệnh lý không hiếm gặp ở trẻ trai nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Khám sàng lọc sau sinh và theo dõi sát trong năm đầu đời đóng vai trò then chốt, giúp can thiệp đúng thời điểm, bảo tồn khả năng sinh sản và giảm nguy cơ ung thư tinh hoàn trong tương lai.

Khoa Nhi – Thiện Nhân Hospital là địa chỉ tin cậy trong thăm khám, chẩn đoán và theo dõi các bệnh lý nhi khoa, trong đó có tinh hoàn ẩn (tinh hoàn không xuống bìu) và các rối loạn phát triển hệ sinh dục ở trẻ em.

Thiện Nhân Hospital được trang bị đầy đủ hệ thống siêu âm, nội soi và các xét nghiệm cận lâm sàng – nội tiết, giúp đánh giá chính xác tình trạng tinh hoàn ẩn, rút ngắn thời gian chờ đợi và xây dựng kế hoạch theo dõi, điều trị phù hợp cho từng trẻ.

Với đội ngũ bác sĩ Nhi khoa giàu kinh nghiệm, phối hợp liên chuyên khoa, trẻ được thăm khám kỹ lưỡng và điều trị theo các khuyến cáo cập nhật của Nhi khoa – Tiết niệu, nhằm đảm bảo an toàn, bảo tồn chức năng sinh sản và hạn chế tối đa biến chứng lâu dài.

Liên hệ hotline 0982.135.606 hoặc nhắn tin Fanpage/ Zalo OA Thiện Nhân Hospital để được tư vấn chi tiết và đặt lịch thăm khám cho trẻ.